|
| Andorra |
Andorra
Principat d'Andorra
Volkslied: El Gran Carlemany, mon pare (Catalaans: De grote Karel de Grote, mijn
vader)
Officiële landstaal Catalaans
Hoofdstad Andorra la Vella
Regeringsvorm Parlementaire monarchie (co-vorstendom)
Religie Rooms-Katholiek
Inwoners
– Dichtheid: 70.459
150,8/km²
Munteenheid euro (EUR)
Tijdzone UTC +1
Nationale feestdag 8 september
Kaart Andorra (CIA)
Andorra La Vella
Het Vorstendom Andorra (Catalaans: Principat d'Andorra, Frans: Principauté
d'Andorre, Spaans: Principado de Andorra) is een klein, ingesloten vorstendom in
het zuidwesten van Europa, in de oostelijke Pyreneeën en begrensd door Frankrijk
en Spanje. Het geïsoleerde land is tegenwoordig vooral afhankelijk van toerisme
en zijn status als belastingparadijs. Andorra is ook lid van de 'Catalaanse
landen' en is een van de Europese ministaatjes.
Geschiedenis
Andorra is de laatste onafhankelijke overlevenende van de 'Marca Hispanica', de
bufferstaten die werden gesticht door Carlemany (= Catalaans voor Karel de
Grote), die nodig waren om de Islamitische Moren tegen te houden, en ze toegang
tot Christelijk Frankrijk te beletten.
De traditie zegt dat Karel de Grote het Andorrese volk een stuk land gaf als
ruil voor hun strijd tegen de Moren. Zo rond 800 werd Karels kleinzoon, Karel de
Kale, graaf van Urgell, benoemd tot heerser van Andorra. Een afstammeling van de
graaf droeg het land later af aan het bisdom van Urgell, geleid door de Bisschop
van Urgell.
In 1933 bezette Frankrijk Andorra, vanwege sociale onrust voor de verkiezingen.
Tussen 1936 en 1940 werd een Frans detachement in Andorra gelegerd om invloeden
van de Spaanse Burgeroorlog en Franco’s Spanje buiten te houden. In 1958 sloot
Andorra vrede met Duitsland. Andorra stond tijdens de Eerste Wereldoorlog aan de
zijde van de Entente maar was vergeten bij het Verdrag van Versailles en was
dus, juridisch gezien, nog steeds in oorlog met Duitsland.
Vanwege de relatieve isolatie van het land heeft Andorra’s bestaan zich buiten
de hoofdstroom van de Europese geschiedenis afgespeeld, met weinig banden met
andere landen. Dit wijkt erg af van Spanje en Frankrijk. Tegenwoordig echter
hebben de bloeiende toeristenindustrie, in samenhang met de ontwikkelingen op
het gebied van vervoer en communicatie, het land uit zijn isolement gehaald en
werd het politieke stelsel in 1933 grondig gemoderniseerd.
Tegenwoordig is Andorra op politiek gebied sterk verbonden met de Europese Unie
zonder er lid van te zijn. Het gebruikt de euro als betaalmiddel, maar slaat
geen eigen munten. Voor de invoering van de euro waren de Franse franc en de
Spaanse peseta beide wettig betaalmiddel.
Politiek
Tot voor kort kende Andorra's politieke stelsel geen duidelijke scheiding van de
uitvoerende, wetgevende en rechtsprekende macht.
De in 1993 aangenomen grondwet vestigt Andorra als een soevereine parlementaire
democratie die de co-prinsen als staatshoofden behoudt, maar het regeringshoofd
de uitvoerende macht biedt. De twee co-prinsen regeren gelijkwaardig met
beperkte bevoegdheden die geen veto over overheidshandelingen omvatten. Zij
worden in Andorra vertegenwoordigd door een afgevaardigde.
De manier waarop de twee prinsen worden gekozen maakt Andorra tot een van de
politiek afwijkendste landen op aarde. Een van de co-prinsen is de president van
Frankrijk, op dit moment Jacques Chirac (het is historisch om het even welk
staatshoofd van Frankrijk het betrof, ook koningen en keizers van Frankrijk zijn
co-prins geweest). De andere co-prins is de huidige katholieke bisschop van de
Spaanse stad La Seu d’Urgell, op dit moment Joan Enric Vives i Sicilia. Omdat
geen van beide prinsen in Andorra woont, is hun rol bijna volledig symbolisch.
Het belangrijkste wetgevende orgaan van Andorra is de eenkamerige Algemene Raad
van de Valleien (Consell General de les Valls), die 28 zetels telt. De helft van
de parlementsleden (14) wordt verkozen via een stelsel van evenredige
vertegenwoordiging, de andere helft volgens een disctrictenstelsel. Voor alle
volksvertegenwoordigers geldt een termijn van vier jaar. De regering (Govern)
wordt gevormd door het regeringshoofd (Cap de Govern), die verkozen wordt door
de Algemene Raad, en de door hem aangestelde ministers. Momenteel bestaat de
regering uit leden van de Liberale Partij van Andorra, met Albert Pintat als
premier. De Sociaal-Democratische Partij maakt deel uit van de oppositie.
De defensie van het land valt onder de verantwoordelijkheid van Frankrijk en
Spanje.
Bestuurlijke indeling
Andorra is ingedeeld zeven parochies (parròquies, enk. parròquia):
Andorra la Vella (hoofdstad)
Canillo (grootste parochie)
Encamp (voornaamste Frankrijkverbinding)
Escaldes-Engordany (opgericht als afsplitsing van Andorra la Vella)
La Massana (hoogstgelegen parochie)
Ordino (noordelijkste parochie)
Sant Julià de Lòria (zuidelijkste parochie)
Geografie
Vanwege zijn ligging in de oostelijke Pyreneeën bestaat Andorra hoofdzakelijk
uit ruwe bergen met een gemiddelde hoogte van 1996 m. De hoogste top is de Pic
de Coma Pedrosa (gelegen in de westelijke streek Coma Pedrosa in La Massana) met
2946 m. De bergen worden van elkaar gescheiden door drie smalle valleien in een
vorm van een Y die samenkomen op het punt waar de rivier de Valira, de
belangrijkste waterstroom van het land, de grens met Spanje oversteekt. Dit is
met een hoogte van 840 m tevens het laagstgelegen punt van Andorra.
La Massana bevat de vijf hoogste toppen van het land. In Encamp bevinden zich de
grootste meren. De ongereptste natuur is te vinden in Grau Roig, een dorpje in
Encamp.
Het klimaat van Andorra komt grotendeels overeen met het gematigde klimaat van
de buurlanden, maar vanwege zijn hogere ligging is er gemiddeld meer sneeuw in
de winter en is het iets koeler in de zomer. De hoogste toppen van het land zijn
in de zomer zelden met sneeuw bedekt.
Andorra bestaat uit 468 km² land. Het land is ongeveer 2,5 x zo groot als
Washington D.C.. Andorra heeft 120,3 km aan grenzen: 56,6 km grenst Andorra aan
Frankrijk en 63,7 km aan Spanje.
Economie
Het toerisme vormt de pijler van Andorra’s kleine economie en vertegenwoordigt
ruwweg 80% van het BBP. Jaarlijks wordt het land bezocht door naar schatting 9
miljoen toeristen, aangetrokken door de belastingvrije status van Andorra en
door de vele recreatiemogelijkheden, zowel in de zomer als in de winter. Het
relatieve voordeel van Andorra is deels verloren gegaan vanwege de openstelling
van de Franse en de Spaanse economie, waardoor daar meer goederen tegen lagere
prijzen te krijgen zijn.
Het bankwezen draagt, met zijn status van belastingsparadijs, ook wezenlijk bij
aan de economie. De landbouwproductie is beperkt - slechts 2% van het land is
bebouwbaar - en het meeste voedsel moet worden geïmporteerd. De belangrijkste
veeactiviteit is het fokken van schapen. De voornaamste exportproducten zijn
sigaretten, sigaren en meubels.
Andorra is geen volwaardig lid van de Europese Unie, maar geniet een speciale
verhouding met de Unie. Andorra wordt bijvoorbeeld behandeld als lid van de EU
voor handel in vervaardigde goederen, maar niet als het gaat om
landbouwproducten. Andorra heeft geen eigen munt en gebruikte de munteenheid van
de twee omringende naties. Voorafgaand aan 1999 waren dit de Franse franc en de
Spaanse peseta, die sindsdien door één enkele munt zijn vervangen, de euro. In
tegenstelling tot andere kleine Europese staten die de euro gebruiken, heeft
Andorra nog geen eigen euro-muntstukken. In oktober 2004 begonnen de
onderhandelingen tussen Andorra en de EU met een overeenkomst die toestond dat
Andorra zijn eigen munten mag slaan.
Demografie
Andorrezen vormen een minderheid in hun eigen land; slechts 33% van de inwoners
is in het bezit van de Andorrese nationaliteit. De grootste groep buitenlandse
ingezetenen zijn de Spanjaarden (43%), die samen met de Portugese (11%) en de
Franse (7%) ingezetenen de grootste ‘buitenlandse’ groepen vertegenwoordigen. De
resterende 6% behoren tot verscheidene andere nationaliteiten.
De enige officiële landstaal is het Catalaans, de taal die ook gesproken wordt
in de aangrenzende Spaanse autonome regio Catalonië, waarmee Andorra vele
culturele trekken deelt. Naast het Catalaans worden ook het Spaans en het Frans
veel gesproken en het Portugees en Engels zijn belangrijke immigrantentalen.
De overheersende godsdienst is het Rooms-katholicisme.
Welvaart
Andorra kent een hoge welvaart, de levensverwachting ligt hoger dan 80 jaar en
samen met Japan kent Andorra de laagste kindersterfte ter wereld.
Cultuur
Folklore
De lange geschiedenis van het land heeft Andorra voorzien van een rijke
mythologie en een overvloed van volksverhalen.
Statistieken en feiten
Algemeen
Hoofdstad: Andorra la Vella (20.800 inwoners - 2001)
Andere steden: Les Escaldes-Engordany (15.500 inwoners), Encamp (10.600)
Talen: Catalaans (officiële taal) 35%, Spaans 58%, Frans 7%
Religie: Rooms-Katholicisme
Geografie
Locatie: Zuidwest-Europa, tussen Frankrijk en Spanje
Geografische coördinaten: 42° 30′ NB, 1° 31′ OL
Oppervlakte: 468 km²
waarvan land: 468 km²
waarvan water: te verwaarlozen
Landsgrenzen totaal: 120,3 km
met Frankrijk: 56,6 km
met Spanje 63,7 km
Kustlijn: 0 km (ingesloten)
Klimaat: Gematigd; koude winters met sneeuw en droge zomers
Terrein: Ruwe bergen gescheiden door smalle valleien
Hoogte-uitersten
laagste punt: Riu Runer 840 m
hoogste punt: Coma Pedrosa 2946 m
Natuurlijke rijkdommen: waterkracht, mineraal water, hout, ijzererts, lood
Landgebruik (2001)
akkerland: 2,22%
permanente gewassen: 0%
andere: 97,78%
Natuurlijke gevaren: lawines
Milieukwesties
ontbossing
gronderosie door overbegrazing van bergweiden
luchtvervuiling
afvalwaterbehandeling
Bevolking
Inwoneraantal: 70.549 (Juli 2005)
Bevolkingsdichtheid: 150,8 /km²
Bevolkingsgroei: 5,0% (gemiddelde 1990-1997)
Etnische groepen: Spanjaarden 41%, Catalanen (Andorrezen) 36%, Portugezen 11%,
Fransen 6%
Levensverwachting: 81 jaar (2005)
Politiek en bestuur
Staatshoofden: Jacques Chirac (president van Frankrijk) en Joan Enric Vives i
Sicília (bisschop van Seo de Urgel)
Regeringsleider: Marc Forné i Molnè (sinds december 1994)
Minister van buitenlandse zaken: Juli Minoves Triquell
Eenkamerig parlement, 28 leden, elke 4 jaar gekozen (deels districtenstelsel,
deels evenredige vertegenwoordiging)
Zetelverdeling:
Partit Liberal d'Andorra 15 zetels
Partit Socialdemòcrata 6 zetels
Partit Demòcrata 5 zetels
Unió Laurediana 2 zetels
Economie
Munteenheid: Euro
BNP: $1,2 miljard ($18.000 per inwoner)
Werkloosheid: 0% (2002)
Inflatie: 3,4% (2002)
Export: €58 miljoen (2001)
Exportproducten: machines 16%, transportmiddelen 14%, papier 13%
Exportpartners: Spanje 60%, Frankrijk 31%
Import: €1222 miljoen
Importproducten: voedingsmiddelen 23%, machines 17%
Importpartners: Spanje 45%, Frankrijk 29%
Toerisme: 11,4 miljoen bezoekers (2001)
Diversen
Nationale feestdag: 8 september
Landnummer telefoon: +376
Motorkenteken: AND
|
|
|